AI en de arbeidsmarkt in 2026: waarom statistieken een vertekend beeld geven

De impact van kunstmatige intelligentie op de arbeidsmarkt is een van de meest besproken thema’s richting 2026. Verwachtingen lopen uiteen van grootschalige baanverdringing tot juist productiviteitsgroei en nieuwe functies. Beleidsmakers, werkgevers en onderzoekers kijken daarbij vaak als eerste naar bekende bronnen zoals de cijfers van het UWV en het CBS.

Die statistieken zijn waardevol, maar ze vertellen niet het hele verhaal. Wie de invloed van AI écht wil begrijpen, moet verder kijken dan macroniveau-indicatoren en aandacht hebben voor wat er onderliggend gebeurt op functieniveau.

Het risico van ‘ecological fallacies’

In de statistiek bestaat het begrip ecological fallacy: de denkfout waarbij conclusies op macroniveau worden doorgetrokken naar het microniveau, terwijl daar juist heel andere dynamieken spelen.

Toegepast op de arbeidsmarkt betekent dit het volgende: het kan zijn dat het totaal aantal banen, werkloosheidscijfers of sectorverdelingen nauwelijks veranderen, terwijl binnen organisaties en functies ingrijpende verschuivingen plaatsvinden. Wie alleen naar de totalen kijkt, mist daardoor een belangrijk deel van de werkelijkheid.

Wat we waarschijnlijk wél (en niet) in de cijfers gaan zien

Onze verwachting is dat de arbeidsmarktstatistieken in 2026 geen extreme schokken zullen laten zien. Het aantal banen zal vermoedelijk niet massaal instorten en veel mensen blijven formeel gewoon in dienst bij dezelfde werkgever. Dat betekent echter niet dat AI weinig impact heeft. Integendeel. De grootste verandering voltrekt zich niet tussen banen, maar binnen banen.

Functies blijven bestaan, taken veranderen

AI zorgt ervoor dat takenpakketten verschuiven. Routinematige, administratieve en analytische werkzaamheden worden steeds vaker ondersteund of deels overgenomen door AI-systemen. Tegelijkertijd neemt het belang toe van:

• interpretatie en besluitvorming
• creativiteit en probleemoplossend vermogen
• communicatie en mensgericht werk
• regie over processen en technologie

Het gevolg is dat functieprofielen inhoudelijk veranderen, terwijl functietitels en contractvormen vaak hetzelfde blijven. Op papier verandert er weinig; in de praktijk verandert er veel.

Waarom dit nauwelijks zichtbaar is in standaardstatistieken

Traditionele arbeidsmarktdata zijn vooral ingericht op aantallen: banen, contracten, sectoren en werkloosheid. Ze zeggen weinig over de inhoud van werk. Kwalitatieve verschuivingen in taken, vaardigheden en verantwoordelijkheden blijven daardoor grotendeels buiten beeld.

Dat maakt het risico reëel dat we achteraf concluderen dat AI “wel meevalt” voor de arbeidsmarkt, terwijl professionals ondertussen hun werk ingrijpend hebben moeten herontwerpen.

Waar we wél op moeten letten

Wie de impact van AI serieus wil nemen, moet zich minder richten op alleen macro-indicatoren en meer op:

• veranderingen in functieprofielen
• verschuivende skill-eisen
• herinrichting van taken binnen teams
• de manier waarop mens en AI samenwerken in dagelijkse processen

Juist deze onderliggende ontwikkelingen bepalen hoe werk er in de praktijk uitziet en welke aanpassingen nodig zijn in opleiding, HR-beleid en organisatie-inrichting.

‍

‍

// Over de auteur

Job van den Berg

Mede-oprichter, AI Keynote Spreker & Techondernemer

Tech-ondernemer (1989) met een achtergrond als socioloog (BSc Sociologie en MSc Research Master Sociology and Social Research & Statistics, Universiteit Utrecht) en een van de meest gevraagde keynote sprekers over AI en data in Nederland. Als mede-oprichter van Ai.nl, The Automation Group en Proxies leidt hij engineers die agentic AI van prototype naar productie brengen binnen enterprises. Op het podium vertaalt Job die hands-on praktijk naar concrete strategieën. Eerder was Job Chief Data bij o.a. DPG Media en Kantar. Hij is co-auteur van 5 boeken over AI waaronder 'AI Agents' en 'Handboek AI Strategie' en een veelgevraagd expert in de landelijke media.

LinkedIn