Hoe werkt ChatGPT en wat kun je ermee als organisatie?

ChatGPT is een taalmodel van OpenAI dat vragen in menselijke taal beantwoordt: van het samenvatten van beleidsstukken en het beantwoorden van e-mails tot het schrijven van software-code. In dit artikel lees je hoe de techniek werkt, welke versies en abonnementen er zijn en wat die betekenen voor je data, wat je er als organisatie mee kunt en hoe ChatGPT zich sinds de lancering ontwikkelde: van redeneermodellen en Deep Research tot zoeken op internet en de Atlas-browser.

Wat is ChatGPT en hoe werkt het?

ChatGPT is een vorm van kunstmatige intelligentie die is getraind om via tekst te communiceren op een mensachtige manier. De onderliggende techniek heet een large language model. Zo'n model past zijn antwoorden aan op de context van het gesprek, waardoor het bruikbaar is voor uiteenlopende taken: van marketingteksten schrijven tot data-analyses uitvoeren.

GPT staat voor Generative Pre-trained Transformer: een transformer is een type machine-learningmodel voor taalverwerking dat vooraf ("pre-trained") op een grote hoeveelheid tekst is getraind en nieuwe teksten genereert die lijken op de teksten die het tijdens de training heeft gezien.

Hoe komt ChatGPT tot een antwoord?

Taalmodellen als ChatGPT zijn getraind op bijna alles wat op het internet te vinden is: blogposts, Wikipedia-pagina's, berichten op sociale media, fora en e-books. Het vernuft zit in de verwerking: het 'attention mechanism' of 'transformer model', dat voortkomt uit een onderzoekspaper van Google Brain uit ongeveer 2017-2018 en met veel rekenkracht kijkt naar de context van wat mensen daadwerkelijk aan elkaar schreven. Het resultaat is een voorspelmodel dat met hoge waarschijnlijkheid bepaalt welke woorden in welke context op elkaar volgen, in woordgroepen van 1 tot 16 woorden of meer.

Zie deze modellen als digitale papegaaien: met voldoende data en rekenkracht hebben ze leren spreken en schrijven als mensen, maar zonder begrip van de echte wereld. Dat leidt soms tot 'hallucinaties', waarbij het model feit en fictie vermengt.

Welke versies en abonnementen zijn er, en wat betekent dat voor je data?

Je gebruikt ChatGPT via de website of de desktop- en mobiele apps; er is een gratis versie en er zijn betaalde abonnementen. Prijzen en functies veranderden sinds de introductie regelmatig; de bedragen hieronder gelden voor het moment waarop we ze beschreven.

• Gratis versie. Bij de introductie was ChatGPT gratis omdat het nog in de onderzoeksfase zat. De gratis versie wordt mede mogelijk gemaakt door gebruikersdata: wat je invoert kan worden opgeslagen en gebruikt om het model verder te trainen.
• ChatGPT Plus. In 2023 kostte de betaalde versie 20 dollar per maand en gaf die toegang tot een verbeterd taalmodel, data-analyse ('advanced data analysis'), beeldgeneratie (DALL·E 3), beeldherkenning (GPT-4 Vision) en een 'browse'-functie die in realtime op het web zoekt. Begin 2025 kostte Plus nog steeds 20 dollar per maand. In Plus is het delen van data optioneel: je zet het schuifje voor gegevensdeling zelf uit in je accountinstellingen.
• ChatGPT Pro. In 2024 introduceerde OpenAI een Pro-abonnement van 200 dollar per maand, met daarin onder meer het reasoning-model o1 Pro, videogenerator Sora en later Deep Research en Operator (zie verderop).
• ChatGPT Team en Enterprise. Voor organisaties: één abonnement voor meerdere teamleden, een gedeelde promptbibliotheek en meer instellingen voor privacy en dataveiligheid. Je gegevens zijn hier standaard beschermd en worden niet gedeeld met derden.

Voor gevoelige of vertrouwelijke informatie is het abonnementstype dus bepalend: deel zulke informatie niet in de gratis versie, schakel in Plus het delen van data uit en kies voor bedrijfsomgevingen waar data-integriteit vooropstaat voor Team of Enterprise. Meer hierover in kun je veilig met gevoelige data werken in ChatGPT? en op onze pagina over gevoelige data in ChatGPT.

Wat kun je ermee als organisatie?

In een zakelijke context kun je met ChatGPT complexe rapporten snel interpreteren, communicatie verbeteren en content genereren: een bericht voor sociale media, een antwoord op een klantvraag of interne documentatie. Vier voorbeelden van prompts:

• Empathisch reageren op een lastige e-mail. "Hoe reageer ik empathisch op een e-mail waarin een klant gefrustreerd is over een vertraging in de levering?"
• Rapporten samenvatten. "Kun je dit rapport van 10 pagina's over onze kwartaalomzet samenvatten in vijf belangrijke punten?"
• LinkedIn-posts schrijven. "Hoe schrijf ik een aantrekkelijke LinkedIn-post over de recente uitbreiding van ons bedrijf naar Europa?"
• Voorstellen en pitches voorbereiden. "Kun je me helpen met een pitch voor ons nieuwe product voor potentiële investeerders?"

Onderzoek van MIT dat we in 2023 aanhaalden, liet zien dat gemiddelde professionals tot 37% effectiever werden in het uitvoeren van taken en meer werkplezier ervoeren. Onderzoek van Morgan Stanley liet tegelijk zien dat maar 4% van de mensen die ChatGPT ging proberen, het echt dagelijks gebruikte.

Prompts: wat je erin stopt, bepaalt wat eruit komt

Een prompt is het commando dat je aan een generatief taalmodel geeft. Een simpele prompt is "Schrijf een post voor Facebook over de zomervakantie"; een uitgebreidere prompt geeft een rol (marketeer van een accountantskantoor in Heerhugowaard), een aanleiding (de zomervakantie komt eraan), een kanaal (de Facebookpagina) en een doel (klanten laten bellen over de kwartaalaangifte voordat ze naar Frankrijk gaan). Een vaag verzoek levert meestal niet het antwoord op dat je verwacht: garbage in, garbage out. Zie ChatGPT als een superstagiair die net aan je bureau is komen zitten: hij of zij kan veel, maar heeft eerst uitleg nodig. Geef daarom zoveel mogelijk context; hoe duidelijker en specifieker je bent, hoe beter het antwoord. Met custom instructions leg je zulke aanwijzingen over toon en complexiteit vast, zodat je ze niet bij elke vraag hoeft te herhalen.

Verder dan losse prompts: Custom GPTs, apps, spraak en koppelingen

Met Custom GPTs maak je eigen mini-chatbots die je traint op specifieke kennis, zoals een personeelshandboek of een intern proces. Het resultaat is een chatbot die alleen antwoord geeft op basis van jouw gegevens.

De desktop- en mobiele apps bieden meer mogelijkheden dan de browserversie. Op een MacBook kun je ChatGPT koppelen aan andere apps op je computer, bijvoorbeeld aan de ontwikkelomgeving Xcode. Met de dicteerfunctie in de mobiele app leg je ideeën vast, bespreek je plannen of vat je klantgesprekken samen; via de voice-modus voer je volledige gesprekken.

Werk je met PowerPoint zonder Microsoft Copilot? Laat ChatGPT dan een outline en VBA-code schrijven die je via Alt-F11 in de VBA-editor van PowerPoint plakt en uitvoert; binnen enkele minuten heb je een ruwe opzet van je slides. Zie snel presentaties maken in PowerPoint met ChatGPT en VBA-code.

Sinds het voorjaar van 2025 kun je ChatGPT via Connectors koppelen aan je eigen systemen, zoals je agenda, e-mail, cloudopslag, CRM of interne databases. De techniek daarachter is het Model Context Protocol (MCP). Hoe je dat instelt, lees je in zo koppel je ChatGPT of Claude met je mail, agenda, database of andere applicaties.

Hoe ChatGPT zich ontwikkelde: van experiment tot browser

ChatGPT begon als een experiment van OpenAI dat relatief stil werd gelanceerd; binnen enkele maanden had het honderden miljoenen gebruikers. Daarna kwamen er functies bij die de manier waarop je ChatGPT gebruikt wezenlijk veranderen. Hieronder de belangrijkste, met de maand waarin we ze op ai.nl beschreven.

September 2024: o1, het model dat eerst nadenkt

In september 2024 introduceerde OpenAI het o1-model in ChatGPT. Waar eerdere modellen als GPT-4 snel antwoord gaven op basis van vooraf getrainde data, neemt o1 enkele seconden de tijd om verschillende denkstappen te doorlopen voordat het antwoordt. De antwoorden zijn daardoor beter doordacht, vooral bij complexere vraagstukken. Vraag je bijvoorbeeld als eigenaar van een bakkersketen met tien filialen om een strategie om te concurreren met ketens als Albert Heijn, dan analyseert o1 eerst de situatie, legt het opties op tafel en beoordeelt het welke het beste zouden werken. Zulke reasoning-modellen stellen zichzelf controlevragen voordat ze antwoorden, vergelijkbaar met het systeem 1- en systeem 2-denken dat Daniel Kahneman beschreef: snelle intuïtieve reacties versus doordachte analyse.

November 2024: zoeken op internet met SearchGPT

ChatGPT put normaal uit een vaste dataset met een einddatum: in 2023 liep de trainingsdata tot januari 2022, eind 2024 tot 2023. Voor actuele informatie kwam in november 2024 de zoekfunctie SearchGPT. Je klikt op het wereldbolletje onder de promptbalk, waarna ChatGPT live op internet zoekt en de meest relevante bronnen samenvat, met bronvermelding om door te klikken. SearchGPT is geen vervanging van Google, maar een aanvulling: voor diepgaande onderwerpen geeft Google vaak nauwkeurigere resultaten.

Begin 2025: Deep Research en Operator in het Pro-abonnement

Het Pro-abonnement overtuigde ons in eerste instantie niet: videogenerator Sora maakte nog weinig indruk en het reasoning-model o1 Pro had geen internettoegang. Dat veranderde begin 2025 met Deep Research. Deze functie verzamelt en analyseert informatie uit tientallen bronnen en levert een uitgebreid rapport met bronvermelding. Wij testten het met de vraag of de koffieprijs in Nederland de komende twaalf maanden zou stijgen en of het slim was om koffie in te slaan. Binnen vijf minuten lag er een rapport op basis van twintig bronnen, met een onderbouwde conclusie: de kans op prijsstijgingen is groot door klimaatverandering en handelsoorlogen, dus inslaan is verstandig, mits je houdbare bonen kiest. In april 2025 was Deep Research ook beschikbaar in ChatGPT Plus, met een gemiddelde doorlooptijd van 20-30 minuten.

Operator, een andere toevoeging aan Pro, laat ChatGPT live het web doorzoeken en taken uitvoeren: restaurants boeken, data verzamelen (webscraping) of reageren op posts op social media. In onze test lieten we ons LinkedIn-account tijdelijk overnemen om berichten te versturen; dat werkte verrassend goed, maar vraagt om voorzichtigheid.

Oktober 2025: Atlas, de browser met ChatGPT ingebouwd

In oktober 2025 lanceerde OpenAI een eigen browser: Atlas. Die is gebaseerd op Chromium en combineert de browser met de intelligentie van ChatGPT. In de zijbalk leest een AI-agent mee en doet suggesties, bijvoorbeeld om een e-mail te herschrijven. Met Browser Memory onthoudt Atlas welke sites je bezocht en wat je eerder vroeg. In Agent Mode voert de browser taken uit, zoals een hotel boeken, producten vergelijken of een bestelling voorbereiden. Atlas is niet de enige: Perplexity's Comet noemt zichzelf de eerste agentic browser en Anthropic voegt met de experimentele extensie Claude for Chrome agentische functies toe aan de browser die je al gebruikt. Dat zoveel AI-bedrijven een browser willen, heeft twee redenen: de browser is het centrale toegangspunt tot iemands digitale leven en levert dus gedragsdata, en via het Agent Commerce Protocol (ACP) moet kopen rechtstreeks via AI-agents mogelijk worden.

Agentic browsers brengen ook nieuwe kwetsbaarheden mee, met name prompt-injection attacks: kwaadwillenden verstoppen instructies op webpagina's in onzichtbare tekst of broncode. De AI leest die verborgen regels ook en kan acties uitvoeren waarvoor jij geen toestemming gaf, zoals gevoelige data doorsturen of transacties starten. Ons advies: gebruik agentische functies met beperkte rechten, geef de AI geen toegang tot gevoelige documenten of wachtwoorden en houd zakelijke en persoonlijke accounts strikt gescheiden. Wie veilig wil experimenteren, gebruikt ChatGPT of Claude in een normale browser zonder extra systeemtoegang.

Waar ChatGPT de fout in gaat

ChatGPT rijgt woorden aan elkaar op basis van wat het heeft geleerd. De antwoorden lijken op wat een mens zou zeggen en zijn vaak correct, maar niet altijd. Blijf daarom kritisch en controleer feiten. Vier terugkerende oorzaken van fouten:

• Hallucinaties. Het model heeft geen begrip van de echte wereld en vermengt soms feit en fictie.
• Verouderde kennis. ChatGPT is niet ontwikkeld als up-to-date zoekmachine, maar als taalassistent; het dagelijks hertrainen van zo'n model zou onhaalbaar veel rekenkracht kosten.
• Geheugen. Oorspronkelijk vergat ChatGPT bij elke nieuwe sessie alles van het vorige gesprek. Later kwam er een geheugenfunctie die het type vragen dat je stelt en je voorkeuren onthoudt; die kan leiden tot tunnelvisie en steeds dezelfde soort antwoorden. Je zet hem uit in de instellingen onder Personalisatie. Zie wat te doen als ChatGPT steeds dezelfde antwoorden geeft.
• Bevestigingsdrang bij zoeken. De zoekfunctie werkt op statistische waarschijnlijkheid en is niet altijd honderd procent accuraat: het model kan foutieve verbanden leggen of minder betrouwbare bronnen gebruiken. Stel je een bevestigende vraag ("Klopt het dat…?"), dan is de kans groot dat het model bevestigt, ook als het niet klopt. Stel neutrale, open vragen en check altijd de bron. Meer in zo voorkom je fouten met AI-zoekmachines.

Alternatieven voor ChatGPT

ChatGPT was nooit het enige taalmodel, maar had in 2023 een voorsprong in gebruiksgemak: eerdere modellen als GPT-3 vereisten technische kennis, en als toegankelijke chatbot voor eindgebruikers was Claude 2 van Anthropic destijds de opvallendste concurrent.

In de zomer van 2026 is de markt een zevenkoppig veld: ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot, Grok, Mistral en Perplexity, elk met een eigen strategie. Eén beste chatbot bestaat niet meer; je kiest op basis van waar het werk gebeurt (Office, browser, code of Workspace), hoe gevoelig je data is en of je één leverancier wilt of de beste tool per taak. In de praktijk zien we bij klanten meestal een combinatie van twee tot drie chatbots. De volledige vergelijking staat in chatbots zomer 2026; wil je je team gericht leren werken met ChatGPT, kijk dan naar onze ChatGPT-training.

Hoe duurzaam is ChatGPT?

Het trainen en gebruiken van een model als ChatGPT kost veel energie en, minder bekend, veel water. Onderzoek van The Washington Post en Amerikaanse universiteiten dat we in 2024 bespraken, becijferde dat het waterverbruik kan oplopen tot een halve liter per honderd woorden die ChatGPT genereert. De servers worden tijdens het rekenen zo warm dat ze gekoeld moeten worden, vaak met drinkwater dat grotendeels verdampt, wat in regio's met schaarste de druk op lokale waterbronnen vergroot. Een VN-rapport uit juni 2025 stelde dat AI al goed was voor ongeveer een vijfde van het stroomverbruik van datacenters. Meer in hoe onduurzaam is ChatGPT? en op hoe onduurzaam is AI.

Veelgestelde vragen over ChatGPT

Is ChatGPT gratis?

Er is een gratis versie, maar die wordt mede mogelijk gemaakt door gebruikersdata. Daarnaast zijn er betaalde abonnementen: Plus (20 dollar per maand in 2023 en begin 2025), Pro (200 dollar per maand, geïntroduceerd in 2024) en de zakelijke Team- en Enterprise-abonnementen.

Kan ik vertrouwelijke bedrijfsinformatie in ChatGPT invoeren?

Niet in de gratis versie, omdat ingevoerde data gebruikt kan worden voor training. In ChatGPT Plus kun je gegevensdeling zelf uitschakelen in je accountinstellingen. In de Enterprise- en Teams-abonnementen zijn je gegevens standaard beschermd en wordt geen data met derden gedeeld.

Wat is Deep Research?

Een functie die een vraagstuk onderzoekt door informatie uit tientallen bronnen te verzamelen en te analyseren, en die na enkele minuten tot een half uur een uitgebreid rapport met bronvermelding oplevert. Geschikt voor marktanalyses, concurrentieanalyses en academisch onderzoek.

Aan de slag met ChatGPT in je organisatie

ChatGPT is in een paar jaar opgeschoven van een chatbot die tekst genereert naar een assistent die redeneert, onderzoekt, zoekt en taken in je browser uitvoert. Wat gelijk bleef: de kwaliteit van de output hangt af van de context die je meegeeft, het abonnement bepaalt wat er met je data gebeurt en elk antwoord verdient een kritische blik. Kies een primaire chatbot voor brede uitrol, sta een tweede toe voor specialistische rollen en train je teams op het verschil. Wil je dat je medewerkers ChatGPT gericht en veilig inzetten, bekijk dan onze ChatGPT-training of het bredere aanbod aan AI-trainingen.