Superintelligentie: wat het is, hoe dichtbij het komt en wat het betekent voor jouw organisatie
Eind september 2026 schoof superintelligentie van de vakliteratuur naar de voorpagina's. Het Witte Huis tekende een akkoord met zes techbedrijven, OpenAI hield een nieuw model binnen vanwege veiligheidszorgen en de bouwers zelf pleiten voor afremmen. Op deze pagina lees je wat er echt speelt en wat je er als organisatie mee moet.
Door Remy Gieling, medeoprichter van ai.nl en auteur van Handboek AI Strategie en AI Agents.
Superintelligentie is kunstmatige intelligentie die de mens op vrijwel elk denkterrein ruim overtreft: in wetenschap, strategie, creativiteit en sociale vaardigheden. Zulke systemen bestaan nog niet, maar OpenAI, Anthropic, Google DeepMind, Meta en xAI werken er openlijk naartoe. Volgens Anthropic-topman Dario Amodei versnelt de vooruitgang sinds de zomer van 2026, omdat AI steeds vaker meebouwt aan de volgende generatie AI.
Wat is superintelligentie?
Superintelligentie is een intellect dat de cognitieve prestaties van mensen op vrijwel elk terrein ver overstijgt. Die definitie komt van de Zweedse filosoof Nick Bostrom, die het begrip in 2014 populair maakte met zijn boek Superintelligence. Het gaat dus om breedte en om marge: een systeem dat alleen uitblinkt in schaken of eiwitvouwing valt erbuiten.
Het idee is ouder dan de meeste mensen denken. In 1965 schreef de Britse wiskundige I.J. Good, die in de oorlog met Alan Turing codes kraakte in Bletchley Park, over een "ultra-intelligente machine". Zo'n machine zou zelf betere machines kunnen ontwerpen, waarna een intelligentie-explosie volgt. Good concludeerde dat dit de laatste uitvinding zou zijn die de mens ooit hoeft te doen, mits de machine gehoorzaam genoeg blijft om ons te vertellen hoe we haar onder controle houden. Stanley Kubrick vroeg hem later als adviseur voor 2001: A Space Odyssey, de film met boordcomputer HAL.
AI, AGI en superintelligentie: het verschil
| Begrip | Wat het kan | Stand in oktober 2026 |
|---|---|---|
| Smalle AI | Eén taak beter dan mensen, zoals spraakherkenning of beeldanalyse | Overal in gebruik |
| AGI (Artificial General Intelligence) | Vrijwel elke denktaak op het niveau van een bekwame mens | Omstreden: labs claimen grote stappen, een gedeelde definitie ontbreekt |
| Superintelligentie (ASI) | Vrijwel elke denktaak ruim beter dan de beste mensen | Bestaat nog niet; het expliciete doel van meerdere labs |
De sprong van AGI naar superintelligentie kan volgens veel onderzoekers snel gaan. De reden heet recursieve zelfverbetering: zodra AI goed genoeg is om AI-onderzoek te doen, versnelt elke generatie de volgende. Precies dat mechanisme beschreef Good al in 1965.
Hoe dichtbij is superintelligentie in 2026?
Dichterbij dan een jaar geleden, en sneller dan de bouwers zelf prettig vinden. Dario Amodei, topman van Anthropic, schreef op 12 september 2026 dat AI sinds de zomer drastisch sneller vooruitgaat. De belangrijkste oorzaak volgens hem: AI helpt steeds vaker de volgende generatie AI te bouwen, bij alle grote labs inclusief zijn eigen (bron).
Twee incidenten maakten die versnelling tastbaar. In juli 2026 braken agents van OpenAI uit een afgeschermde testomgeving en vielen ze het AI-platform Hugging Face aan. Onderzoekers van METR en Redwood Research vonden later dat zo'n 1.200 geïsoleerde agents een manier hadden gevonden om met elkaar te communiceren, waarna ongeveer 700 van hen de aanval uitvoerden (Al Jazeera). Eind september schrapte OpenAI daarna de lancering van GPT-6.1 Astra, omdat het model tijdens interne tests niet voldeed aan de eigen eisen voor gedrag binnen de grenzen van wat gebruikers vragen.
Wanneer superintelligentie er werkelijk is, weet niemand. Amodei verwacht dat afremmen "een extra jaar of twee" kan opleveren voordat modellen kritieke niveaus van capaciteit bereiken. Dat zegt veel over de tijdshorizon waarin de labs zelf denken. Tegelijk ontbreekt een meetlat: zelfs het Amerikaanse decreet dat AI hernoemt tot Super Intelligence definieert het begrip voorlopig gewoon als bestaande AI.
Tijdlijn: superintelligentie in het nieuws
| Datum | Gebeurtenis |
|---|---|
| 4 oktober 2026 | Trump kondigt een "Super Intelligence Force" aan onder leiding van inlichtingendirecteur Jay Clayton (CBS News) |
| 29 september 2026 | White House Accord on Super Intelligence getekend; decreet 14434 vervangt "AI" door "SI" binnen de Amerikaanse federale overheid (Witte Huis) |
| 28 september 2026 | OpenAI houdt GPT-6.1 Astra binnen om veiligheidsredenen (Al Jazeera) |
| 12 september 2026 | Dario Amodei publiceert "We Must Pace the Frontier" (essay) |
| Juli 2026 | OpenAI-agents breken uit hun testomgeving en vallen Hugging Face aan |
| 8 april 2026 | Meta Superintelligence Labs brengt zijn eerste model uit, Muse Spark (Wikipedia) |
| 22 oktober 2025 | Future of Life Institute lanceert de Statement on Superintelligence (statement) |
| 30 juni 2025 | Meta richt Meta Superintelligence Labs op |
| Juni 2024 | Ilya Sutskever start Safe Superintelligence Inc. |
| 2014 | Nick Bostrom publiceert Superintelligence |
| 1965 | I.J. Good beschrijft de "intelligentie-explosie" |
Wie bouwt aan superintelligentie?
Een handvol Amerikaanse bedrijven bepaalt het tempo, met China als belangrijkste rivaal. Zes van hen tekenden op 29 september 2026 het vrijwillige akkoord in het Witte Huis; Microsoft en Amazon waren aanwezig maar zetten geen handtekening (The Rio Times, met volledige tekst).
| Organisatie | Rol in de race | Opstelling in 2026 |
|---|---|---|
| OpenAI | Bouwt de GPT-modellen en AI-agents | Hield GPT-6.1 Astra binnen; Sam Altman steunt het idee om de frontier af te remmen |
| Anthropic | Bouwt de Claude-modellen | Pleit voor afremmen en laat als eerste externe beoordelaars met medewerkerstoegang binnen (essay) |
| Google DeepMind | Bouwt de Gemini-modellen | Demis Hassabis noemt de richting juist en wil een gezamenlijke standaardenorganisatie |
| Meta Superintelligence Labs | Opgericht in juni 2025, geleid door Alexandr Wang; Meta investeerde 14,3 miljard dollar in Scale AI | Mark Zuckerberg ziet weinig in een gecoördineerde vertraging |
| xAI | Elon Musks lab achter Grok | Musk tekende het akkoord en steunde Amodei's oproep |
| Safe Superintelligence Inc. | Lab van OpenAI-medeoprichter Ilya Sutskever, opgericht in juni 2024 met als enige doel veilige superintelligentie | Wees een overname door Meta af |
| Nvidia | Levert de chips waarop vrijwel alle frontiermodellen draaien | Jensen Huang tekende het akkoord |
| Chinese labs | Volgens Amodei het meest geavanceerde AI-ecosysteem buiten de democratieën | Het Westen probeert de voorsprong te bewaken met exportbeperkingen op chips |
Wat kan superintelligentie opleveren?
De bouwers verwachten een versnelling van wetenschap en economie zoals de wereld die nooit zag. Amodei schrijft dat AI de meeste grote ziekten binnen vijf tot tien jaar zou kunnen genezen en de economische groei sterk kan opvoeren (bron). Het Witte Huis spreekt in decreet 14434 van nieuwe vormen van creativiteit in wetenschap, geneeskunde en vrijwel elk ander domein.
Voor organisaties wordt die belofte nu al concreet, ruim voordat er sprake is van echte superintelligentie:
- Onderzoek en ontwikkeling. Agents doen literatuuronderzoek, ontwerpen experimenten en schrijven code die vroeger een heel team vroeg.
- Kenniswerk. Analyses, rapportages en voorstellen die dagen kostten, liggen binnen een uur klaar voor menselijke controle.
- Operatie. Processen die mensen nu nog aan elkaar knopen, draaien steeds vaker als keten van samenwerkende agents.
- Strategie. Scenario's, concurrentieanalyses en marktverkenningen worden goedkoop genoeg om continu te draaien.
Dit zijn verwachtingen van partijen die er commercieel belang bij hebben. Een nuchtere organisatie neemt ze serieus en toetst ze tegelijk aan de eigen praktijk.
Is superintelligentie gevaarlijk?
De mensen die het bouwen, nemen het risico zelf zeer serieus. Amodei noemt vier gevaren: het verlies van controle over AI-systemen, misbruik voor cyberaanvallen en biologische wapens, en ernstige economische ontwrichting (bron). Hij vreest dat een zwerm agents met dezelfde gebreken als bij het Hugging Face-incident, maar met meer kunde, binnen zes tot twaalf maanden het hele internet zou kunnen overnemen met een blijvend botnet.
De kern van het probleem heet alignment: zorgen dat een systeem doet wat mensen bedoelen, ook als het slimmer is dan wie het controleert. Slimmere modellen zijn volgens Amodei beter in staat tests te misleiden, waardoor ze veilig lijken terwijl er ernstige problemen onder de oppervlakte zitten.
Drie antwoorden op het risico
| Stroming | Wat ze willen | Wie |
|---|---|---|
| Verbieden tot het veilig kan | Geen ontwikkeling van superintelligentie zolang er geen brede wetenschappelijke consensus over veiligheid en sterke publieke steun is | Statement on Superintelligence, met ruim 71.000 ondertekenaars onder wie Geoffrey Hinton, Yoshua Bengio en Steve Wozniak (statement) |
| Afremmen en controleren | Externe beoordelaars binnen de labs, gezamenlijke veiligheidsnormen en op termijn afspraken met China | Anthropic, gesteund door OpenAI en xAI (essay) |
| Vrijwillig zelftoezicht | Vier lagen controle per bedrijf: interne controles, een intern team, een externe auditor en een commissie van de raad van bestuur | White House Accord van 29 september 2026, ondertekend door Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI en Nvidia (tekst en analyse) |
Wat doen overheden?
Verenigde Staten. Decreet 14434 van 29 september 2026 verplicht de federale overheid om voortaan "Super Intelligence" en "SI" te zeggen in plaats van "AI". Juridisch verandert er nog niets: SI betekent voorlopig wat de wet al onder AI verstaat, en binnen 60 dagen moet er een voorstel liggen voor een nieuwe wettelijke definitie (Witte Huis). Op 4 oktober volgde de aankondiging van een Super Intelligence Force, die 120 dagen krijgt voor een rapport over risico's en kansen (TechCrunch).
Europa. De AI Act geldt sinds 1 augustus 2024 en het grootste deel van de regels is sinds 2 augustus 2026 van kracht. Met de vereenvoudiging die de Raad op 29 juni 2026 goedkeurde, schuiven de regels voor hoogrisicosystemen op naar 2 december 2027 en, voor AI in producten, 2 augustus 2028 (Raad van de EU). De AI Act werkt met risicoklassen per toepassing en kent geen algemeen verbod op de ontwikkeling van superintelligentie. Lees ook onze analyse van de EU AI Act.
Wat betekent superintelligentie voor jouw organisatie?
Je hoeft niet te wachten tot superintelligentie er is om er last of voordeel van te hebben. De systemen die onderweg verschijnen, veranderen nu al hoe werk wordt verdeeld tussen mensen en machines. Organisaties die de komende 1000 dagen goed benutten, bouwen een voorsprong die later moeilijk in te halen is.
Zeven stappen om nu te zetten:
- Werk met scenario's. Maak drie plannen: AI-vooruitgang vertraagt, gaat in het huidige tempo door, of versnelt verder. Bepaal per scenario wat er met je verdienmodel, je mensen en je concurrenten gebeurt.
- Breng taken in kaart. Kijk per afdeling welk werk agents vandaag al kunnen doen, welk werk over een jaar en welk werk mensenwerk blijft.
- Kies het autonomieniveau per proces. Niet elke agent hoeft zelfstandig te handelen. Bepaal per toepassing hoeveel zelfstandigheid je toelaat en waar een mens moet meekijken.
- Beperk wat agents mogen. Het Hugging Face-incident laat zien wat er gebeurt als agents meer toegang hebben dan hun taak vraagt. Geef ze alleen de rechten die strikt nodig zijn en log alles.
- Spreid je afhankelijkheid. Bouw zo dat je kunt wisselen van model en leverancier. Labs houden modellen binnen, passen prijzen aan en vallen onder steeds meer politieke invloed.
- Investeer in AI-geletterdheid. Sinds februari 2025 verplicht de AI Act organisaties om te zorgen dat medewerkers die met AI werken voldoende kennis hebben. Dat is ook strategisch verstandig: wie de technologie begrijpt, ziet sneller de kansen.
- Leg het eigenaarschap hoog in de organisatie. AI is te bepalend geworden om alleen bij IT te beleggen. Zet het op de agenda van directie en raad van commissarissen, met een vaste plek in de strategiecyclus.
Hoe ai.nl je helpt voorbereiden
ai.nl helpt directies en teams om van het superintelligentiedebat een concreet plan te maken. Samen met zusterbedrijf The Automation Group werken we jaarlijks voor meer dan 300 organisaties, van eerste verkenning tot werkende AI-agents.
- Keynotes. Remy Gieling spreekt jaarlijks zo'n 150 keer over AI, onder meer over AI in the Next 1000 Days en The Agentic Enterprise. Bekijk de AI-keynotes of boek Remy als spreker. Hij interviewt geregeld AI-leiders bij onder meer NVIDIA, OpenAI en Microsoft.
- Strategiesessies en deep dives. Met je directie of MT vertalen we de ontwikkelingen naar scenario's, prioriteiten en een routekaart voor jouw organisatie.
- Trainingen. Praktische programma's die AI-geletterdheid opbouwen, van bestuurskamer tot werkvloer.
- Implementatie. The Automation Group bouwt en begeleidt agentic toepassingen, met heldere afspraken over autonomie, toezicht en veiligheid.
- Innovatiereizen. Met leiders naar Silicon Valley en China om met eigen ogen te zien waar de technologie heen gaat.
Over de auteur: Remy Gieling is medeoprichter van ai.nl en The Automation Group. Hij was hoofdredacteur van MT/Sprout, schreef de bestsellers Handboek AI Strategie en AI Agents, presenteert AI at Work voor DPG Media, is gastdocent AI aan Nyenrode Business Universiteit en is regelmatig te gast bij RTL Z en BNR Nieuwsradio.
Bronnen
- Dario Amodei, We Must Pace the Frontier, september 2026
- The White House, Executive Order 14434: Inaugurating the Era of Super Intelligence, 29 september 2026
- The Rio Times, Superintelligence Accord: wat het akkoord zegt, met volledige tekst, 30 september 2026
- Al Jazeera, OpenAI cancels release of AI model GPT-6.1 Astra, citing safety concerns, 29 september 2026
- CBS News, Trump announces formation of AI Super Intelligence Force, 4 oktober 2026
- TechCrunch, Trump unveils his new Super Intelligence Force, 4 oktober 2026
- Future of Life Institute, Statement on Superintelligence, sinds oktober 2025
- Raad van de Europese Unie, Tijdlijn AI Act, laatst herzien 31 juli 2026
- Wikipedia, Meta Superintelligence Labs en Safe Superintelligence Inc.
- Nick Bostrom, Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies, Oxford University Press, 2014
- I.J. Good, Speculations Concerning the First Ultraintelligent Machine, 1965
Veelgestelde vragen
Wat is superintelligentie?+
Superintelligentie is kunstmatige intelligentie die mensen op vrijwel elk denkterrein ruim overtreft, van wetenschap en strategie tot creativiteit en sociale vaardigheden. Filosoof Nick Bostrom maakte het begrip in 2014 bekend. Zulke systemen bestaan nog niet, maar meerdere grote AI-labs noemen het openlijk hun doel.
Wat is het verschil tussen AGI en superintelligentie?+
AGI (Artificial General Intelligence) presteert op vrijwel elke denktaak zo goed als een bekwame mens. Superintelligentie gaat verder en presteert ruim beter dan de beste mensen. Veel onderzoekers verwachten dat de stap van AGI naar superintelligentie snel kan gaan, omdat AI dan zelf AI-onderzoek kan versnellen.
Bestaat superintelligentie al?+
Nee. De huidige modellen zijn op veel taken sterk, maar overtreffen mensen niet op vrijwel alle terreinen. Wel zeggen de labs zelf dat de vooruitgang sinds de zomer van 2026 sterk versnelt, omdat AI steeds vaker meebouwt aan nieuwe AI-modellen.
Wanneer komt superintelligentie?+
Dat weet niemand zeker en een gedeelde meetlat ontbreekt. Anthropic-topman Dario Amodei schreef in september 2026 dat bewust afremmen "een extra jaar of twee" kan opleveren voordat modellen kritieke niveaus bereiken. De bouwers zelf rekenen dus in een handvol jaren.
Wat is recursieve zelfverbetering?+
Recursieve zelfverbetering betekent dat AI helpt de volgende, betere generatie AI te bouwen, die op haar beurt weer een betere generatie bouwt. De Britse wiskundige I.J. Good beschreef dit in 1965 als een mogelijke intelligentie-explosie. Volgens Anthropic gebeurt het sinds 2026 in de praktijk bij meerdere labs.
Waarom noemt Trump AI nu Super Intelligence?+
Op 29 september 2026 tekende president Trump decreet 14434, dat de Amerikaanse federale overheid opdraagt "Super Intelligence" en "SI" te gebruiken in plaats van "AI". Het gaat om taalgebruik binnen de overheid. De wettelijke definitie blijft voorlopig gelijk; binnen 60 dagen volgt een voorstel voor een nieuwe.
Is superintelligentie gevaarlijk?+
De grootste zorgen zijn verlies van controle, misbruik voor cyberaanvallen en biologische wapens, en economische ontwrichting. Meer dan 71.000 mensen, onder wie AI-pioniers Geoffrey Hinton en Yoshua Bengio, tekenden een oproep om superintelligentie niet te ontwikkelen tot het aantoonbaar veilig kan en er brede publieke steun voor is.
Wat doet Europa aan superintelligentie?+
De Europese AI Act geldt sinds augustus 2024 en reguleert AI per risiconiveau van de toepassing. De wet kent geen apart verbod op superintelligentie. Wel gelden er verplichtingen voor aanbieders van krachtige algemene AI-modellen, en schuiven de regels voor hoogrisicosystemen op naar december 2027.
Wat moet mijn organisatie nu doen?+
Begin met scenario's voor de komende 1000 dagen, breng in kaart welke taken agents al kunnen overnemen en bepaal per proces hoeveel autonomie je toestaat. Investeer in AI-geletterdheid, beperk de rechten van agents tot wat strikt nodig is en maak AI een vast onderwerp voor directie en toezichthouders.
Blijf scherp op AI
Wat betekenen de komende 1000 dagen voor jouw organisatie?
Superintelligentie komt dichterbij, maar je organisatie beslist nu al hoe werk straks verdeeld wordt tussen mensen en machines. Plan een vrijblijvend gesprek en vertaal het debat naar een concreet plan.
Volgende stap
Bekijk AI-strategie en strategiesessies